Een brief aan mijn kleinkinderen: Over het UNEP-rapport "Limiting Overshoot" (2026) — en over wat wij nog moeten doen

Wat er in het rapport staat

We moeten duidelijk zijn over wat er in het rapport van het Milieuprogramma van de Verenigde Naties staat. Laat me het eerlijk samenvatten, ook de delen die minder gezellig zijn.

Boven 1,5 graad opwarming is er geen goed scenario meer. Het rapport is daar onomwonden over: er is geen versie van "iets warmer" die veilig of aanvaardbaar is. Zeespiegelstijging gaat sneller. Koraalriffen staan op instorten. Gletsjers kunnen tegen 2100 meer dan een kwart van hun massa verliezen.

Wereldwijde voedselproductie kan tegen 2050 tot 14 procent lager uitvallen als we ons niet aanpassen. Hittegolven worden langer, steden en infrastructuur komen onderdruk, en de kans op onomkeerbare kantelpunten — de ijskappen, de warme Golfstroom, het Amazonewoud — neemt toe. Kleine eilandstaten en laaggelegen kuststeden kunnen deels of volledig onder water komen te staan.

‍

Het doel van 1,5graad blijft staan — maar we moeten er nu van bovenaf naartoe. Dat is de kern. Overshoot betekent: we gaan erover heen. De opdracht wordt om de piek zo laag mogelijk te houden, de periode boven 1,5 graad zo kort mogelijk te maken, en de temperatuur voor het einde van de eeuw weer omlaag te brengen. Het rapport noemt dit geen wenselijk pad. Het noemt dit pad het beste pad dat we nog hebben. Alle andere paden zijn dus nog veel erger!

‍

Elke tiende graad en elk jaar telt. Zelfs bij volledige uitvoering van alle huidige nationale klimaatplannen komt de piek rond 1,8 graad te liggen. En boven ongeveer 1,8 graad wordt terugkeren naar 1,5 graad in deze eeuw steeds moeilijker. De marge is dus letterlijk een paar tienden van een graad breed.

‍

Uitstoot verminderen en adaptatie zijn één opgave, niet twee. Ze versterken elkaar. Onvoldoende emissiereductie vergroot gewoon de schade, en die schade slokt vervolgens het geld op dat we voor de omslag nodig hadden. Omgekeerd: als we ons niet aanpassen, staat alles wat we bouwen om schoon te worden zelf ook weer in de gevarenzone.

‍

CO₂ terughalen uit de lucht is hard nodig, maar het is een aanvulling, geen remedie.  Om de temperatuur echt te laten dalen, moeten we op termijn meer CO₂ verwijderen dan we uitstoten. Maar het rapport rekent het nuchter voor: bosaanplant en bosbeheer op de huidige schaal zouden ruim honderd jaar nodig hebben om de opwarming met 0,1 graad terug te brengen —én dan mag er geen restuitstoot meer zijn.

Zelfs optimistische scenario’s leveren deze eeuw maar enkele tienden van een graad. Alles wat we nú niet uitstoten, hoeven we later niet terug te halen. Wellicht dat er andere technische oplossingen mogelijk zijn, maar die vallen buiten de analyse.

‍

De schade is permanent. Verliezen komen niet terug. Ook als de thermometer weer daalt, blijft de zeespiegel eeuwen stijgen, blijven soorten uitgestorven en hebben volksverhuizingen grootschalig plaatsgehad. Terugkeren naar 1,5 graad is niet terugkeren naar onze wereld nu en zeker niet de wereld van mijn jeugd. Dat is een observatie waar ik het meest verdrietig van word. Ook als we nu effectief zouden ingrijpen laten we een veel schralere en minder aantrekkelijke aarde voor jullie achter.

‍

De actiepunten uit het rapport

Het rapport beschrijft drie fasen die tegelijk moeten lopen: nú de uitstoot omlaag, dan de opwarmingspiek beperken en de risico’s beheersen, en daarna de daling proberen vol te houden. Concreet betekent dit:

1.     Nu diep snijden in broeikasgassen — CO₂, maar met spoed ook methaan en andere soortgelijke vervuilers. Methaan veroorzaakt ongeveer een halve graad van de huidige opwarming. Juist daar liggen goedkope en meteen implementeerbare maatregelen: lekken dichten bij de olie en gasindustrie, stortgassen afvangen (affakkelen stoppen), en waar mogelijk voedselverspilling terugdringen.

2.     Geen nieuwe fossiele lock-in. Met de bestaande en geplande fossiele infrastructuur wordt de uitstoot die in 2030 leidt tot 1,5graad opwarming al met 120 procent overschrijden. Niets nieuws erbij dus; water is sneller sluiten of ombouwen.

3.     De omslag naar hernieuwbaar versnellen — richting 60 tot 70 procent van de wereldwijde elektriciteit in 2030, met netten, opslag en flexibele vraag erbij.

4.     De energie vraag omlaag via isolatie en efficiëntie, elektrificatie van warmte en koeling, betere mobiliteit en andere voedselkeuzes. Koeling is een sluipend risico: het elektriciteitsgebruik daarvoor kan zonder ingrijpen richting 2050 vele malen hoger uitkomen.

5.     Aanpassing die verder gaat dan alleen pleisters plakken. Flexibel en omkeerbaar met de meest kwetsbare mensen en ecosystemen eerst.

6.     CO₂-verwijdering opbouwen met strenge regels, als aanvulling op reductie en nooit als vervanging. De natuurlijke koolstofvoorraden beschermen hoort daarbij.

7.     Geld dat vooruitloopt op schade, niet dat achteraf compenseert. Investeer in maatregelen met de mogelijkheid tot bijstellen. Wacht niet tot alle theoretische en praktische onzekerheden zijn opgelost.

‍

Een oproep aan onze bedrijven

Dinsdagavond was ik op een bijeenkomst van ondernemers in het Amsterdamse havengebied. Ondernemers die al generaties betrokken zijn geweest bij de economische en sociale ontwikkeling van deze regio. Vaak ook het heft in handen nemend als dat nodig was. Ik hoop dat dit soort intrinsiek gemotiveerde ondernemers deze brief ook lezen.

Aan deze ondernemers, bestuurders en toezichthouders van mijn generatie: wij hebben de bedrijven in handen die het verschil nu kunnen helpen maken. Niet alleen door onze eigen uitstoot en impact, maar ook door onze inkoopvoorwaarden, onze ketens, onze investeringen en onze stem in Den Haag en Brussel.

Laten we dit niet als concurrentiestrijd zien. Eén bedrijf dat zijn keten verduurzaamt, wordt afgestraft; een hele sector die het samen doet, verandert een markt. Om te veranderen moeten we samen werken. Formuleer gezamenlijke inkoopeisen voor groen staal, beton, transport en voeding. Werk hieraan mee. Deel de meetgegevens in plaats van ze als geheim te behandelen. Sluit langetermijncontracten om leveranciers de zekerheid geven om te investeren in verbetering. Vraag de politiek om strengere en stabiele regels — juist omdat dat het speelveld gelijk maakt. Help ook de kleine leverancier lager in de keten met aanpassen. Zij hebben de minste middelen en daar breekt het als eerste op.

En wees eerlijk en transparant in de communicatie. Laat gewoon zien wat je uitstoot en wat je eraan gaat proberen te doen. Wees ook eerlijk over CO2 compensatie. Een boom of een certificaat is geen vervanging van niet-uitstoten. Dat staat nu ook zwart op wit in dit VN-rapport. Doe beide tegelijkertijd en pas je bedrijfsvoering aan. Een hele kluif maar het kan helaas niet meer anders.

Lieve kleinkinderen,

spijtig genoeg kan ik niet beloven dat het goed komt. Het komt namelijk in jullie leven niet meer goed. De schade die wij hebben aangericht is nu al onomkeerbaar. De gevolgen van onze laksheid zullen nog eeuwen doorklinken. Wat ik wel kan beloven, is dat wij niet nog langer gaan zitten wachten tot jullie het gaan oplossen. Het VN rapport zegt het heel duidelijk. “Overshoot” is geen reden om de ambitie te verlagen. In tegendeel, het is een reden om nog eerder te beginnen met reductie en aanpassen, nog sneller te leren en nog intensiever en beter samen te werken.

Het ga jullie goed.

Uw liefhebbende grootvader

‍