Grootschalig natuurherstel in China: een overzicht van de belangrijkste programma's

China wordt doorgaans geassocieerd met snelle industrialisatie en verstedelijking. Minder bekend is dat het land al sinds de late jaren zeventig werkt aan een reeks grootschalige ecologische herstelprogramma's. Dit artikel geeft een overzicht van de voornaamste initiatieven, de behaalde resultaten en een vergelijking met de Europese aanpak.

De Grote Groene Muur: bosgordel tegen woestijnvorming

Het bekendste Chinese natuurherstelprogramma is het Three-North Shelterbelt Programme, internationaal beter bekend als de Grote Groene Muur. Het project werd in 1978 gestart als reactie op de voortschrijdende woestijnvorming in Noord-China, veroorzaakt door de oprukkende Gobi- en Taklamakan woestijnen.¹

Het programma beslaat dertien provincies en strekt zich uit over meer dan vier miljoen vierkante kilometer. Het uiteindelijke doel is een aaneengesloten bosgordel van ongeveer 5.000 kilometer lengte, op sommige plaatsen tot 1.500 kilometer breed.² Tot op heden zijn meer dan 66 miljard bomen geplant. Het bosbedekkingspercentage in het projectgebied steeg van circa 5% in 1978 naar bijna 14% in 2023.³ In 2024 kondigde de Chinese overheid de voltooiing aan vaneen 3.046 kilometer lange groene gordel rondom de Taklamakan woestijn; recent onderzoek toont aan dat dit gebied inmiddels functioneert als een significante koolstofopslag.⁴

Het programma loopt door tot 2050, met als eindstreef een bosbedekkingspercentage van 15% in het droge noorden van het land.

Het Grain for Green-programma: agrarisch land terug naar natuur

Ernstige overstromingen en toenemende bodemerosie — met name op het Lössplateau— leidden in 1999 tot de introductie van het Grain for Green Programme. De kern van dit programma is eenvoudig: boeren ontvangen een financiële vergoeding om steile of erosiegevoelige akkers om te zetten in bos of grasland.

Qua omvang, investeringsvolume en publieke deelname wordt dit beschouwd als het grootste ecologische herstelprogramma ter wereld.⁵ Miljoenen boerenfamilies namen deel. Naast de ecologische effecten — minder erosie, betere waterhuishouding — droeg het programma bij aan inkomenszekerheid voor de deelnemende huishoudens.

Bescherming van natuurlijke bossen

De catastrofale overstromingen van 1998, mede het gevolg van decennialange ontbossing, vormden de aanleiding voor het Natural Forest Conservation Program. Het programma verbood commerciële houtkap in natuurlijke bossen en voorzag in grootschalig bosbeheer en -herstel.

Het programma geldt als een van de grootste bosbeschermingsinitiatieven wereldwijd.⁶ De aantoonbare resultaten omvatten een toename van biodiversiteit, vermindering van overstromingsrisico's en verbeterde waterretentie. Berekeningen suggereren dat het rendement op de investering voor dit programma aanzienlijk hoger ligt dan voor vergelijkbare initiatieven.⁷

Wetlands en mangrovebossen

In de afgelopen twee decennia heeft China 903 nationale wetlandparken aangelegd, die gezamenlijk 2,4 miljoen hectare beschermen.⁸ Opmerkelijk is dat China tot de weinige landen behoort die een netto toename van mangrovebossen hebben gerealiseerd: het totale mangrovebos oppervlak is sinds begin jaren 2000 met circa 8.300 hectare gegroeid tot 30.300 hectare.⁹

In 2024 opende China in Shenzhen het International Mangrove Center, een kenniscentrum gericht op internationale samenwerking op het gebied van mangrovebehoud.¹⁰

Sponssteden: ecologisch waterbeheer in stedelijke gebieden

Een relatief recent en vernieuwend initiatief is het Sponge City-programma, geïntroduceerd in 2014. In plaats van regenwater via betonnen infrastructuur af te voeren, beoogt dit concept de waterabsorptie door de stad zelf te vergroten: via wetlands, doorlaatbare bestrating, regenwatertuinen en groene zones.¹¹

Shanghai streeft ernaar 80% van de stad in 2030 volgens dit principe te hebben ingericht.¹² Tientallen steden, waaronder Wuhan en Shenzhen, participeren in het programma. De beoogde effecten omvatten reductie van overstromingsrisico's, verbetering van luchtkwaliteit en versterking van stedelijke biodiversiteit.

Vergelijking met Europa: een aanzienlijk tijdsverschil

De Chinese programma's zijn indrukwekkend van schaal, maar verdienen ook nuancering. Onderzoekers wijzen op grootschalige aanplant van soorten die niet goed zijn aangepast aan de lokale omstandigheden, op ecologisch kwetsbare monoculturen en op de beperkte mogelijkheden voor onafhankelijke verificatie van de gerapporteerde cijfers.³ Duurzaam succes vereist lokale aanpassing en langdurig adaptief beheer.

Wanneer men de tijdlijnen naast elkaar plaatst, valt op dat het verschil met Europa aanzienlijk is:

‍

1978
China start het Three-North Shelterbelt Programme, terwijl Europa nog geen vergelijkbaar grootschalig herstelbeleid heeft.

1989
China begint met het Yangtze-bosgordelprogramma, terwijl Europa zich nog niet richt op herstel.

1998
China introduceert het Natural Forest Conservation Program, terwijl Europa nog geen grootschalige herstelmaatregelen heeft ingevoerd.

1999
China start het Grain for Green-programma, terwijl Europa nog geen vergelijkbaar herstelprogramma heeft.

2014
China introduceert het sponsstedenprogramma, terwijl Europa nog geen juridisch bindend kader voor ecosysteemherstel heeft.

2024
China voltooit de groene gordel rond de Taklamakanwoestijn, terwijl de Europese Unie haar eerste bindende natuurherstelwet aanneemt.

2026
China’s programma’s zijn al 48 jaar actief, terwijl EU-lidstaten beginnen met de uitvoering van nationale herstelplannen.

‍

Op het moment dat de Europese Unie in augustus 2024 haar eerste juridisch bindende herstelwet aannam — de Nature Restoration Law (Verordening 2024/1991) — waren de Chinese programma's al 46 jaar actief.¹³ Die wet stelt als doel minimaal 20% van het Europese land- en zeegebied te herstellen vóór 2030, en alle aangetaste ecosystemen te herstellen vóór 2050.¹⁴

Het is daarbij van belang een onderscheid te maken tussen bescherming en actief herstel. Europa beschikt al langer over relevante wetgeving: de Vogelrichtlijn (1979) en de Habitatrichtlijn (1992) bieden bescherming aanbestaande natuur. Actief grootschalig herstel van aangetaste ecosystemen is echter een andere opgave, en daarin loopt China naar schatting circa 45 jaar voor op Europa. De urgentie van de Europese opgave blijkt uit het feit dat momenteel 81% van de Europese natuurlijke habitats in ongunstige staat verkeert.¹⁵

Het structurele verschil in aanpak is eveneens relevant. China opereert vanuit een centraal bestuurssysteem en kan grootschalige programma's relatief snel implementeren. De Europese Unie dient consensus te bereiken tussen 27 lidstaten, wat de besluitvorming vertraagt maar ook gepaard gaat met onafhankelijk toezicht, juridische afdwingbaarheid en democratische legitimiteit. Wetenschappers in het tijdschrift Nature suggereren dat de Chinese ervaringen — zowel de successen als de mislukkingen — waardevolle lessen kunnen bieden voor natuurherstelinitiatieven elders in de wereld.³

Een zinvolle uitwisseling van kennis en aanpak tussen beide regio's lijkt dan ook in beider belang.

‍

‍

‍

‍

‍

Bronnen:

1.      LiveScience — China's Grote Groene Muur: Het gigantische kunstmatige bos ontworpen om de uitbreiding van 2 woestijnen te vertragen (december 2025). livescience.com

2.      Earth.org — Uitleg: Wat is de 'Grote Groene Muur' van China?earth.org

3.      Nature — Wat China's Grote Groene Muur de wereld kan leren (april 2026). nature.com

4. UCRiverside, College voor Natuur- & Landbouwwetenschappen — China's 3.046 kilometer lange "Grote Groene Muur" heeft zijn grootste woestijn omgevormd tot een koolstofput (februari 2026). cnas.ucr.edu

5. SpringerNature — China: Ecologische herstelprojecten voor verbonden landschappen(Lu et al., 2018, geciteerd in hoofdstuk 27). link.springer.com

6. NCBI/PubMedCentral — Veranderingen in ecosysteemdiensten en een analyse van drijvende factoren voor China's Natuurlijke Bosbehoudprogramma. ncbi.nlm.nih.gov

7. PMC — Ecologisch herstel voor duurzame ontwikkeling in China (Cao et al., aangehaaldin). pmc.ncbi.nlm.nih.gov

8. CGTN — China's wetlandgebied blijft boven de 56,35 miljoen hectare te midden van herstelinspanningen(februari 2025). news.cgtn.com

9. CGTN — Het wetlandgebied van China blijft boven de 56,35 miljoen hectare (februari 2025). Zie noot8.

10. Xinhua/Scio.gov.cn— China pleit voor wereldwijde samenwerking op het gebied van wetlandbehoud tijdens COP15(augustus 2025). english.scio.gov.cn

11. PLOSClimate — Versterking van wetlandherstel om de stedelijke veerkracht in China te vergroten (februari 2026). journals.plos.org

12. PLOSClimate — Zie noot 11.

13. Invest4Nature— EU-wet inzake natuurherstel en de rol van natuuroplossingen(oktober 2024). invest4nature.eu

14. Net ZeroCompare — EU-wet inzake natuurherstel (2024). netzerocompare.com

15. Invest4Nature— Zie noot 13.

‍